Πεθαίνοντας για την Αλήθεια

Κάθε χρόνο, περισσότεροι από 100 ρεπόρτερ χάνουν τη ζωή τους σε κάποια «καυτή» γωνιά του πλανήτη, στην προσπάθειά τους να καλύψουν και να αποκαλύψουν γεγονότα. «Οι αδέσμευτοι δημοσιογράφοι είναι σήμερα κινούμενοι στόχοι», λέει στο J! ο έμπειρος δημοσιογράφος Νίκος Μεγγρέλης , ο οποίος τα τελευταία τρία χρόνια πραγματοποίησε τη δική του πρωτογενή έρευνα για τους δημοσιογράφους που σκοτώθηκαν (και σκοτώνονται) στο Ιράκ.

Στο συγκλονιστικό ντοκυμαντέρ «Πεθαίνοντας για την Αλήθεια», ο Μεγγρέλης αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές «γνωστών» γεγονότων, ιστορίες ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στη μάχη της ενημέρωσης αλλά πέρασαν στα «ψιλά», την ίδια την παράνοια του πολέμου.

Ακολουθεί το τρέιλερ του ντοκιμαντέρ και συνέντευξη του Νίκου Μεγγρέλη για το  Journalism

Τι σας οδήγησε σε μια έρευνα τριών χρόνων για το συγκεκριμένο θέμα;

Το βασικό είναι ο συγκλονιστικός αριθμός των δημοσιογράφων που χάνουν τη ζωή τους στις καυτές περιοχές του πλανήτη. Κάθε χρόνο είναι περισσότεροι από εκατό, υπήρξαν χρονιές που ξεπέρασαν τους 150. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, ο θάνατός τους γίνεται μια μικρή είδηση, συζητείται για λίγες μέρες και μετά το όνομά τους μπαίνει σε μια μακάβρια λίστα που ανακοινώνεται στο τέλος της χρονιάς. Κι όμως, στις οικογένειές τους υπάρχει μια ανοιχτή πληγή, που γίνεται ακόμα μεγαλύτερη από το αίσθημα της αδικίας και από την ατιμωρησία γιατί σε πολύ λίγες περιπτώσεις, οι υποθέσεις φτάνουν στις αίθουσες δικαστηρίων. Σκέφτηκα λοιπόν, ότι πρέπει να δώσω φωνή σε αυτούς τους ανθρώπους που έμειναν πίσω και που απαιτούν δικαιοσύνη. Και από την άλλη, να φωτίσω άγνωστες πτυχές σε γεγονότα, όπως αυτό του ξενοδοχείου Παλεστάιν τον Απρίλιο του 2003 ή στην περιπέτεια της Τζουλιάνα Σκρένα  που κατέληξε με την αυτοθυσία του μυστικού πράκτορα Νικόλα Καλίπαρι που την απελευθέρωσε.

Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε επίσης το γεγονός ότι εκ μέρους της Διεθνούς Ομοσπονδίας δημοσιογράφων είχα συμμετάσχει στις τελικές συζητήσεις για την υιοθέτηση ενός ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ -του πρώτου στην ιστορία του Οργανισμού- για την προστασία των δημοσιογράφων στις εμπόλεμες ζώνες. Στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων -αν οι κοινωνίες και η διεθνής κοινότητα δεν πιέσει- τα ψηφίσματα καταλήγουν στο καλάθι των αχρήστων. Πιστεύω ότι με τη ταινία αυτή συμβάλλω στο να κρατηθεί ζωντανή η συζήτηση -άρα και η πίεση- που έχει στον πυρήνα της κάτι απλό: Ότι δηλαδή οι πολεμικοί ανταποκριτές και γενικότερα οι εργαζόμενοι στα ΜΜΕ δεν πρέπει να είναι στο στόχαστρο των εμπόλεμων πλευρών, κάτι δηλαδή σαν κινούμενοι στόχοι.

Ποια ήταν η  μεγαλύτερη δυσκολία που συναντήσατε κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων;

Τρεις ήταν οι βασικές δυσκολίες: Η πρώτη, το οικονομικό. Τα γυρίσματα συνέπεσαν με την οικονομική κρίση με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Κάθε ευρώ που επενδύθηκε από τους παραγωγούς -και τους οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ- ήταν πολύτιμο και το έδωσαν με την καρδιά τους. Η δεύτερη δυσκολία ήταν το να πείσω τις οικογένειες των θυμάτων να ανοίξουν την καρδιά τους και να μιλήσουν για γεγονότα που άλλαξαν δραματικά τη ζωή τους. Πολλοί είχαν αποφασίσει να κλείσουν αυτό κεφάλαιο της ζωής τους, άλλοι ήταν δύσπιστοι. Για να μας μιλήσει π.χ. η μητέρα του Ισπανού εικονολήπτη Χοσέ Κόουζο χρειάστηκε να πάμε τρεις φορές στη Μαδρίτη, να γνωριστούμε και να πειστεί ότι θα χειριστούμε με αξιοπρέπεια το θάνατο του γιου της. Και το τρίτο ήταν τα δύο ταξίδια στη Βαγδάτη. Στο δεύτερο ταξίδι, τον Οκτώβριο του 2009, ζήσαμε τις βομβιστικές επιθέσεις στο κέντρο της πόλης που στοίχισαν τη ζωή σε 180 και τραυμάτισαν 500. Η λέξη κόλαση είναι πολύ μικρή για να περιγράψει την τραγωδία, το θρήνο, το φόβο, την τρέλα του άδικου και αναίτιου θανάτου και την απελπισία που βιώνουν κάθε μέρα οι Ιρακινοί.

Στην περίληψη του ντοκιμαντέρ αναφέρετε το Βιετνάμ ως κομβικό σημείο για την δημοσιογραφική κάλυψη πολέμων. Πώς προκύπτει αυτό;

Ο πόλεμος στο Βιετνάμ ήταν καθοριστικός στο να αλλάξει η κάλυψη των πολέμων. Από τη μία μεριά τα αμερικανικά ΜΜΕ -ο Πήτερ Αρνετ το λέει πολύ εύγλωττα στο ντοκιμαντέρ- αισθάνθηκαν ένα είδος ενοχής που οι ΗΠΑ έχασαν τον πόλεμο. Τα ρεπορτάζ τους, με την πραγματική εικόνα του πολέμου, συνέβαλαν τα μέγιστα στις εξελίξεις. Ετσι λοιπόν -με την καθοριστική συμβολή των τρομοκρατικών επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου και το αίσθημα υπερπατριωτισμού που αναπτύχθηκε- άλλαξαν στάση, αποδεχόμενα χωρίς πολλές επιφυλάξεις αυτά που τους “πλάσαρε” η κυβέρνηση Μπους. Από την άλλη, για τους μηχανισμούς προπαγάνδας των στρατιωτικών μηχανών, οι δημοσιογράφοι που κινούνται ανεξάρτητα και εκτός πλαισίου των “ενσωματωμένων” -ενσωματωμένοι είναι οι δημοσιογράφοι που κινούνται μαζί με τις στρατιωτικές δυνάμεις αποδεχόμενοι μια σειρά περιορισμών στις μεταδόσεις τους- θεωρούνται κινούμενοι στόχοι. Κατά τη γνώμη μου η επίθεση στο ξενοδοχείο Palestine και ο  χειρουργικός βομβαρδισμός την ίδια μέρα του κτηρίου του Αλτζαζίρα είχε στόχο να κρατήσει εγκλωβισμένους -κυριολεκτικά και μεταφορικά- τους δημοσιογράφους και να μην καταγράψουν το τι έγινε στη Βαγδάτη με την είσοδο των Αμερικανών στρατευμάτων.

Ποιος είναι ο ρόλος του δημοσιογραφικού επαγγέλματος σήμερα, στην εποχή του Ιντερνετ; Οι νέες τεχνολογίες βοηθούν ή εμποδίζουν το δημοσιογραφικό έργο;

Εξαρτάται από τη χρήση τους. Αν η είδηση που διακινείται από τα blogs, το facebook ή τα άλλα μέσα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διασταυρώνεται, βοηθούν και μάλιστα τα μέγιστα. Αν μεταδίδεται και αναπαράγεται άκριτα, χωρίς έρευνα, τότε ενέχει πολλούς κινδύνους και παγίδες. Πάρτε για παράδειγμα αυτό που διακινείται για χρεοκοπία της χώρας. Μέρα με τη μέρα αποδεικνύεται ότι πρόκειται για μια φήμη που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα και ότι υπηρετεί κερδοσκοπικά παιγνίδια.

Για ποιο λόγο, κατά την άποψή σας, οι δημοσιογράφοι έχασαν μέρος από το κύρος τους στην Ελλάδα και αν αυτό αφορά μόνο τη χώρα μας;

Μεγάλη συζήτηση. Καταρχήν δεν αφορά μόνο τους δημοσιογράφους, αφορά πρώτα από όλα τα ίδια τα Μέσα Ενημέρωσης και τις ιδιοκτησίες τους. Και φυσικά δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο.

Στη δημοσιογραφική κάλυψη, κατά την άποψή σας, έχει μεγαλύτερη σημασία η πιστή μεταφορά των γεγονότων ή η υποκειμενική ματιά και το φιλτράρισμα μέσα από τις γνώσεις και τις εμπειρίες του δημοσιογράφου;

Το δεύτερο, δηλαδή η υποκειμενική ματιά και οι γνώσεις του δημοσιογράφου, δεν πρέπει να επηρεάζει το πρώτο, δηλαδή την πιστή μεταφορά των γεγονότων. Εύκολο; Καθόλου. Γίνεται στην πράξη; Γίνεται, αλλά όλο και πιο σπάνια, όλο και από λιγότερους δημοσιογράφους. Είναι -για να επανέλθω και στην προηγούμενη ερώτησή σας- ένας από τους λόγους που η αξιοπιστία των δημοσιογράφων και των ΜΜΕ έχει πάρει την κατιούσα!

Advertisements

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Πεθαίνοντας για την Αλήθεια

Τα σχόλια είναι κλειστά.